Câu chuyện của bà Nguyễn Kim Thùy, Giám đốc HTX Kỳ Như, TP Cần Thơ là một lát cắt sinh động về sức sáng tạo, ý chí vươn lên của nông dân Việt Nam sau 40 năm Đổi mới.
Từ những lần thất bại đến thương hiệu cá thát lát Kỳ Như
Bà Nguyễn Kim Thùy (SN 1974, cư ngụ tại ấp Tầm Vu 1, xã Thạnh Hòa, TP Cần Thơ) gắn bó với nghề nuôi cá hơn 20 năm.
Trong hành trình ấy, có những thời điểm tưởng chừng bà phải bỏ cuộc.
Bà Thuỳ nhớ lại, khoảng năm 2000, sau những đợt thua lỗ từ cá rô đầu vuông và cá thát lát, vốn liếng gần như cạn kiệt.
Nhưng thay vì rời bỏ nghề, bà Thùy tìm một cách khác để tồn tại, đó là mở một quán ăn nhỏ, chuyên các món chế biến từ cá.
Chính gian bếp ấy lại trở thành nơi khởi đầu cho thương hiệu Kỳ Như sau này.
Những món chả cá thát lát tẩm gia vị, cá thát lát rút xương tẩm gia vị của quán bất ngờ được thực khách yêu thích.
Tiến lành đồn xa, từ việc bán tại quán, bà bắt đầu làm thêm để khách mang về, rồi nhận đơn phục vụ đám tiệc. Từ thực tế đó, bà bắt đầu nhận ra một điều tưởng đơn giản nhưng không dễ, muốn bán được nông sản với giá tốt, không thể chỉ bán nguyên liệu thô.
Năm 2015, bà Thùy quyết định đăng ký thương hiệu độc quyền cá thát lát Kỳ Như, với những sản phẩm đặc trưng như chả cá thát lát, cá thát lát nạo, chả cá tẩm gia vị, cá thát lát rút xương tẩm gia vị.
Những ngày đầu của hành trình xây dựng thương hiệu không hề dễ dàng. Bà phải tự mình mang sản phẩm đi chào hàng tại các cửa hàng đặc sản, siêu thị, hội chợ, chợ đầu mối, thậm chí nhà hàng, chợ truyền thống…
“Ban đầu đối tác còn dè dặt, đơn hàng nhỏ, chủ yếu là cá thát lát nạo” , bà Thuỳ nhớ lại.
Bước ngoặt đến vào năm 2018, sau chuyến tham quan, học hỏi mô hình sản phẩm OCOP tại Bến Tre.
Những kinh nghiệm thu nhận được giúp bà nhìn rõ hơn con đường đưa nông sản từ ao nuôi bước vào thị trường hiện đại.
Đến nay, HTX có 56 thành viên, có vùng nuôi khoảng 17ha. Các thành viên được HTX cung ứng con giống, kỹ thuật, hỗ trợ đầu vào và bao tiêu sản phẩm. Giá thu mua thường cao hơn thị trường từ khoảng 2.000-10.000 đồng/kg, tùy thời điểm và giá thị trường.
Mô hình ấy giúp người nuôi cá bớt nỗi lo “được mùa mất giá”, còn HTX chủ động được nguồn nguyên liệu cho chế biến.
Năm 2024, doanh thu HTX đạt hơn 14,75 tỷ đồng. Sang năm 2025, con số này tăng lên hơn 18,1 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt hơn 1,13 tỷ đồng.
Nhưng với bà Thùy, những con số ấy có lẽ chưa phải điều đáng kể nhất. Điều khiến nữ giám đốc tự hào là từ một con cá thát lát vốn được bán chủ yếu dưới dạng nguyên liệu, Kỳ Như đã phát triển thành hơn 20 mặt hàng chế biến, trong đó có 11 sản phẩm được công nhận OCOP gồm 10 sản phẩm 4 sao và 1 sản phẩm 5 sao (cá thát lát rút xương tẩm gia vị).
HTX đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ nâng hạng 2 sản phẩm là chả cá thát lát tươi và chả cá thát lát tẩm gia vị lên 5 sao.
Bà Thùy chia sẻ: “Ngày trước mình phải vất vả chạy đi chào hàng từng nơi, nhưng từ khi đạt chuẩn OCOP, các hệ thống siêu thị lớn đã tự tìm đến đặt hàng với số lượng lớn và ổn định”.
Cá thát lát – Từ con cá quê nhà đến những đơn hàng xuất khẩu sang Mỹ, Hàn Quốc
Đằng sau những sản phẩm Kỳ Như nằm trên kệ siêu thị là một chuỗi sản xuất ngày càng được chuẩn hóa.
HTX áp dụng hệ thống quản lý chất lượng ISO 22000:2018, HACCP, VietGAP; đầu tư dây chuyền chế biến, kho bảo quản, hệ thống xử lý nước thải và từng bước tự động hóa nhiều công đoạn.
Các sản phẩm được truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, đồng thời HTX đẩy mạnh quảng bá trên nền tảng số, thương mại điện tử và mạng xã hội.
Hiện sản phẩm Kỳ Như đã có mặt tại khoảng 20 tỉnh, thành phố trong cả nước, được phân phối qua các hệ thống như Bách Hóa Xanh, Co.opmart, Mega, Tứ Sơn cùng nhiều đại lý, cửa hàng đặc sản, chợ đầu mối…
Riêng hoạt động gia công xuất khẩu sang Hàn Quốc năm 2025 đạt doanh thu hơn 1,68 tỷ đồng, tăng tới 317% so với năm 2024.
Từ năm 2023-2025, sản phẩm của HTX cũng đã được gia công xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ và Hàn Quốc.
Năm 2026, hoạt động xuất khẩu tiếp tục được đẩy mạnh, bình quân mỗi tháng HTX có một đơn hàng từ 5-10 tấn sang Hàn Quốc.
Ở thị trường trong nước, mỗi ngày HTX cung ứng gần 2 tấn thành phẩm tươi cho hệ thống siêu thị, chợ đầu mối và các cửa hàng đặc sản. Bảy tháng đầu năm 2026, doanh thu của HTX đã tương đương cả năm 2025.
Đầu tư nâng cao công nghệ sản xuất, đưa con cá thát lát Cần Thơ đến thị trường khó tính
Đằng sau tốc độ tăng trưởng ấy là một cách làm mới của người nông dân. Đầu năm 2026, bà Thùy bắt đầu đầu tư hệ thống nuôi cá trên cạn bằng bể nổi, kết hợp xử lý và lọc nước theo hệ thống phân tầng chất lỏng.
Mục tiêu là kiểm soát tốt nguồn nước, xử lý thức ăn dư thừa, hạn chế dịch bệnh và nâng cao mật độ nuôi.
Một hồ đã được xây dựng có thể thả khoảng 5,5 tấn cá, với chu vi 9m và chiều cao 2,5m. Theo tính toán của HTX, mô hình này có thể tận dụng diện tích nhỏ nhưng cho sản lượng tương đương một diện tích ao truyền thống lớn hơn nhiều lần.
Bà Thùy còn lắp đặt hệ thống điện mặt trời để phục vụ bể nuôi, sục oxy, kho lạnh và dây chuyền sản xuất, hướng đến mô hình chuyển đổi xanh, tiết kiệm năng lượng và phát triển bền vững.
Trong nhà máy, hàng loạt thiết bị như: máy đánh vảy, tách xương, quết chả, trộn gia vị, hấp chả, chiên chả, đánh gia vị, ly tâm, hút chân không… giúp năng suất tăng mạnh.
Thế nhưng bà Thùy không chọn cách tự động hóa tất cả. Các công đoạn như tách xương, xẻ cá, ướp cá… vẫn được kết hợp thủ công nhằm giữ việc làm cho phụ nữ địa phương.
Đây cũng là một nét rất riêng nhân văn trong cách bà Thuỳ xây dựng HTX – công nghệ để tăng năng suất, nhưng phát triển sản xuất vẫn phải gắn với con người.
Hiện HTX tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 40-50 lao động, cao điểm có thể lên tới 70 lao động, phần lớn là phụ nữ. Thu nhập bình quân khoảng 7 triệu đồng/người/tháng.
HTX duy trì đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động, đồng thời hỗ trợ các hộ gia đình khó khăn và đóng góp cho các hoạt động an sinh xã hội tại địa phương.
Với bà Thùy, phát triển HTX không chỉ để làm ra nhiều sản phẩm hơn, mà còn để người dân có thể sống được bằng nghề ngay trên quê hương mình.
Từ những ao cá nhỏ, bà Thuỳ đã đi đến một mô hình kinh tế tập thể có vùng nguyên liệu, nhà máy chế biến, hệ thống phân phối và thị trường xuất khẩu. Từ những lần thất bại, bà học cách làm thương hiệu.
Từ một sản phẩm đặc sản địa phương, bà từng bước đưa cá thát lát Kỳ Như đến những thị trường đòi hỏi ngày càng cao về chất lượng.
Sau 40 năm Đổi mới, nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải xanh hơn, hiện đại hơn và có giá trị gia tăng cao hơn.
Những mô hình như HTX Kỳ Như cho thấy người nông dân hoàn toàn có thể trở thành chủ thể của quá trình ấy, nếu được tiếp cận công nghệ, vốn, thị trường và một hệ sinh thái liên kết đủ mạnh.
